Q&A Porfirio – Na alle moeite belandde hij terug bij af

LandesOp woensdag 17 augustus [2011] was Alejandro Landes, regisseur van Porfirio, aanwezig bij de screening om vragen uit het publiek te beantwoorden. Porfirio laat het verhaal zien van een man die dankzij een verdwaalde politiekogel half verlamd raakte. Daardoor is hij voor de meest simpele dingen totaal afhankelijk geworden van zijn vrouw en zoon. De film laat zien hoe tergend en frustrerend dit is voor zowel Porfirio als zijn tienerzoon. 

Van de regering krijgt hij geen enkele vorm van financiële hulp of vergoeding voor het letsel dat hij heeft opgelopen. Porfirio gaat steeds meer balen van het constant thuis zitten en zint op wraak op de autoriteiten.

Wat is het achtergrondverhaal van deze film?
A: ‘Het is een waargebeurd verhaal en Porfirio speelt zichzelf. Het lijkt aan het begin van de film alsof het fictie is, maar aan het einde van de film kom je erachter dat dat niet zo is. De eindscène vormt voor Porfirio een kleine overwinning. Hij heeft zich weten te verheffen tot een personage, en wel op twee verschillende manieren: ten eerste is hij hoofdpersoon geworden van een waargebeurde film en bovendien maakt hij zich bekend als vliegtuigkaper.’

Dus hij heeft in het echt ook het vliegtuig gekaapt?
A: ‘Ja. Op 11 september 2005 heeft hij een vliegtuig gekaapt. Hij had naar de gevangenis gemoeten, maar omdat de gevangenis niet uitgerust was voor iemand met zijn handicaps, werd hij terug naar huis gestuurd. De ironie van het verhaal is dat hij na alle moeite terug bij af belandde. Hij zit weer thuis, waar hij zo van baalde. Zijn situatie blijft onveranderd, behalve dat hij niet meer helemaal dezelfde persoon is als aan het begin.’

In Colombia zal dit verhaal wel erg bekend zijn?
A: ‘Ja. Het is destijds in het nieuws geweest en mensen kennen het verhaal wel. Maar in Colombia gebeuren er wel vaker extreme geweldsdelicten. Zoals het gaat met nieuwsberichten, was de kaping na een tijdje geen onderwerp van gesprek meer. Bovendien is heeft het verhaal het nieuws wel gehaald, maar Porfirio’s gezicht is niet bekend geworden. Men zou hem dus niet op straat, of zelfs in de film herkennen als ‘de kaper’.’

Met Porfirio’s verhaal als basis had je ook een heel andere film kunnen maken, misschien een actiefilm. Je legt echter vooral de focus op het lichaam en op dagelijkse handelingen. Kun je uitleggen waarom je die focus hebt gekozen?
A: ‘Ik kom uit een land waar geweld heel alledaags is. Ik wilde er geen actiefilm van maken, maar juist het onderliggende verhaal tonen. Als je in de krant leest over een delict dan lijkt het soms zo onvoorstelbaar en grof, en met de film wilde ik de menselijke kant laten zien van zo’n dader.

De lichamelijkheid die je noemt is de basis van het verhaal. Het lichaam is op zoveel manieren de gevangenis van de ziel. In Porfirio zag ik allerlei tegenstellingen: hij houdt van het leven, maar is tegelijkertijd suïcidaal. Hij is een slachtoffer, maar ook een dader. Hij is een man van 50, maar hij heeft ook iets bijna kinderlijks over zich. Die tegenstellingen wilde ik laten zien, en uiteindelijk is de essentie van die tegenstellingen ook dat wij vastzitten in ons lichaam.

Porfirio’s positie heb ik door camerawerk proberen te visualiseren. Ik heb het vaak zo gefilmd dat als iemand opstaat, hij uit beeld verdwijnt. Ook heb ik Porfirio vaak van bovenaf gefilmd, en shots gemaakt waarin je van onder naar boven kijkt, om zo te laten zien hoe zijn wereld eruit ziet. Hij is veroordeeld tot een bestaan waarin hij voornamelijk op de bank ligt, en het perspectief dat hij daardoor op de wereld heeft is anders dan van iemand die gewoon kan lopen.’

Hoe reageerde Porfirio op jou toen jij hem benaderde voor een film?
A: ‘Voor Porfirio was het niet zo belangrijk om te weten waar mijn interesse vandaan kwam, hij wilde eerder een manier vinden om erkenning te krijgen voor zijn situatie. Ik denk dat ik voor hem een soort kruiwagen was om die erkenning te kunnen krijgen waar hij naar op zoek was. Hij had van zichzelf al een personage gemaakt lang voordat ik dat deed met mijn film.

Toen ik hem voor het eerst ontmoette was hij erg gereserveerd, erg stil. Hij wilde niet zoveel loslaten over zichzelf. Maar toen ik langer in zijn buurt was begon hij me uit te nodigen voor eten, hij begon te zingen in mijn aanwezigheid, hij vertelde me over de mooie meisjes uit de buurt. Hij vertelde over vroeger, toen hij als een soort cowboy door het leven ging. Die dingen heb ik laten terugkomen in het personage dat hij in de film is.

Ik had tijdens het maken van de film een verhaal in m’n hoofd, namelijk een novelle van de Colombiaanse auteur Gabriel Garcia Marquez, getiteld De kolonel krijgt nooit post. Dat verhaal gaat over een oorlogsveteraan die blijft wachten op een pensioen van de regering, maar het nooit krijgt. Er zijn veel parallellen tussen Porfirio en die kolonel.’

Vertel eens iets meer over Porfirio’s zoon? Wat vond hij van zijn rol in de film?
A: ‘Porfirio heeft het vliegtuig samen met zijn zoon gekaapt, maar dat is niet dezelfde zoon die je in de film ziet. De zoon in de film woonde in het echt bij zijn moeder en had niks met de kaping te maken, maar speelt in de film dus eigenlijk de rol van zijn broer.

Ik vond de interactie tussen deze jongen en zijn vader erg mooi. Het is niet vanzelfsprekend voor een tiener om zo voor een ouder te moeten zorgen. Dat was uiteraard iets wat heel zwaar op zijn schouders weegt. Er is tussen hen veel liefde, maar ook frustratie en wanhoop, wat ik graag ook wilde laten zien in de film.’

Het verhaal van Porfirio en hoe hij verlamd raakte door een politiekogel wordt in de film niet verder uitgewerkt. Heb je dat om een bepaalde reden gedaan? Bijvoorbeeld omdat dat in Colombia als kritiek zou worden opgevat tegen de autoriteiten?
A: ‘Zoals ik al noemde gebeurt er zoveel geweld in mijn land, er zijn zoveel groeperingen, zoals de paramilitairen, het leger, drugsbendes, guerrillastrijders etc. Mijn idee was om niet een beschuldigende vinger te wijzen naar een bepaalde partij, dat is misschien meer iets voor onderzoeksjournalisten of voor het gerechtshof. Voor mij ging het erom een portret te maken van de pijn en om dat dichterbij te brengen.’

Zoals verschenen op: http://www.worldcinemaamsterdam.nl/index.php/nl/menu-types/547-verslag-qaa-porfirio