Alex Pitstra: ‘Ik wilde er geen shockdoc van maken’

Director_Die_WeltkleinDie Welt van de Nederlands-Tunesische maker Alex Pitstra draaide onlangs [augustus 2013] in het Special Screenings programma van World Cinema Amsterdam. Renate Roze vroeg hem alles over de totstandkoming van de film.

Die Welt vertelt het verhaal van de jonge Tunesiër Abdallah. Zijn baan als DVD-verkoper levert weinig op, ander werk is moeilijk te vinden en zijn familie en vrienden hebben hun eigen zorgen. Ondertussen droomt Abdallah van een beter leven in het Westen. Bieden de Nederlandse toeristes een uitweg? Regisseur Alex Pitstra verwerkte semi-autobiografische elementen in deze film.

Op welk moment besloot je een film te maken over dit thema?
Alex: “In 2005 ging ik voor het eerst naar Tunesië om mijn vader te ontmoeten, die ik 21 jaar lang niet had gekend. Sindsdien ging ik elk jaar terug en leerde zo de Tunesische cultuur kennen. Ik was al langer bezig met films maken, en in Tunesië ontstond een nieuw idee. In 2008 had ik een concept klaarliggen waarin een Nederlandse jongen zijn vader ging ontmoeten, wat een vrij letterlijke weergave was van mijn eigen verhaal. Later bedacht ik dat ik toch een Tunesiër centraal wilde stellen. Dat idee bleef liggen tot 2010, toen de revolutie plaatsvond.”

Wat maakte dat je toen verder kon werken aan je film?
“Met de revolutie kwam het moment waarop voor mij alles samenviel. Het land was in rep en roer, het was niet duidelijk wat er zou gaan gebeuren. Die sfeer wilde ik meenemen in de film. Ineens wist ik ook hoe het verhaal moest eindigen. We zijn gaan opnemen en produceren, alles is toen heel snel gegaan. De dictatuur viel weg waardoor het land stuurloos was geworden. Bepaalde regels vielen weg. We hoefden ons minder druk te maken over controle.”

Was het in die periode makkelijker om bepaalde dingen te filmen?
“Ja, mensen praatten ineens. Het was een explosie van woorden. Iedereen die jarenlang zijn mond had gehouden, mensen die niks durfden te zeggen, gingen nu ineens zeggen wat ze vonden. En velen wisten eigenlijk niet wat ze vonden. Men was bezig met de vraag: wat vinden we nou eigenlijk van politiek? En dat zie je ook gebeuren in de film, dat mensen op zoek zijn naar: wat willen we, wie zijn we, waar moet het naartoe? En dat liep parallel aan vragen die ik over mijn eigen leven had. Omdat ik op zoek was naar: wat wil ik van dit land, wat wil dit land van mij? Wat wil mijn vader van mij en ik van hem? Ik vond het interessant dat die twee dingen samen kwamen. En de revolutie geeft ook een bepaalde urgentie aan de film, het is actueel. Het gaat niet alleen om persoonlijk verhaal van een jongen en zijn vader.”

Er komen veel persoonlijke elementen terug in de film, zoals personages die worden vertolkt door je eigen familieleden
“Ja, ik had behoefte om mijn eigen verhaal vorm te geven binnen de film. Het werd een onderzoek naar: hoe zou mijn leven zijn als ik daar had gewoond? Als ik daar was opgegroeid, in het gezin van mijn vader? Mijn vader speelt de vader in de film, en mijn zusje speelt het zusje van de hoofdpersoon. Het huis in de film is ook echt hun huis. Het was een soort gedachte-experiment. Een projectie van mijn leven zoals dat had kunnen zijn. Tegelijk wilde natuurlijk een mooie film maken over een land dat we niet zo goed kennen. Een verhaal dat op zichzelf staat. Dat ook als je mijn verhaal erbij niet kent, je een mooi beeld krijgt van een andere wereld. ”

Wat heb je door deze film over jezelf geleerd?
“Dat ik de keuzes van mijn vader beter ben gaan begrijpen. Ik ben gaan inzien dat je keuzes maar net afhangen van waar je vandaan komt en waar je bent opgegroeid. Dat is natuurlijk een open deur, maar om het te voelen en te snappen is wat anders. Dingen zijn niet alleen maar zwart of wit. Zoals het idee van Tunesische mannen die met westerse vrouwen aanpappen om een beter leven te krijgen, daar kijk ik nu anders naar. Ik denk dat we in de kern allemaal hetzelfde zijn: we willen een beter leven, alleen zijn onze omstandigheden en onze cultuur anders. Over het oordelen over een andere cultuur heb ik ingezien: als je je inleeft, dan zie je dat zij in de essentie niet heel anders zijn dan jij bent. In bepaalde keuzes zit een noodzakelijkheid die ik wel begrijp. Ik kan me voorstellen dat ik in die omstandigheden precies hetzelfde had gedaan.”

Dat gedeelte over Tunesische mannen die met Westerse vrouwen mee naar Europa willen, hoe werd dat door Tunesische kijkers ontvangen? Vonden ze het herkenbaar of toch wat vreemd?
“Ik heb wel het idee dat ik een gevoelige snaar raakte, dat het ergens toch hard was. Maar tegelijk vonden ze de film ook genuanceerd en eerlijk genoeg, en kon ik het op een integere manier neerzetten. Ik kreeg wel terug dat ik de issues raakte waar zij mee bezig zijn. Ik heb er ook op gelet dat het niet respectloos zou worden, ik wilde er niet een soort shockdoc van maken.”

Waren er dingen die je graag wilde filmen die niet konden?
Rosan Breman, Pitstra’s vriendin en tevens co-producer van de film, vertelt:
“Ja, er waren omstandigheden die wel wilden, maar niet konden filmen. Tijdens de revolutie waren grote supermarkten geplunderd. Daarna zag je voor de Carrefour enorme legertanks staan, met allemaal mannetjes erom heen. Dat was een mooi beeld dat we oorspronkelijk graag in de film wilden. We mochten het niet filmen, maar hebben toch geprobeerd om een shot te maken vanuit een busje. We wilden mensen wat geld toestoppen en het stiekem opnemen. Uiteindelijk hadden we één shot, maar we hebben het toch niet gebruikt in de film. Het paste niet en was ook niet meer nodig.”
Pitstra voegt toe: “Ook zo’n supermarkt van binnen filmen, dat wil je eigenlijk in de hand hebben, niet met allemaal winkelende mensen in beeld. We hebben toen ‘s ochtends vroeg na openingstijd gefilmd, toen het nog rustig was. Ook als we op de markt filmden, gingen mensen in de camera’s kijken. Dat moesten we zien te omzeilen. In publieke ruimtes was het op die manier lastig om te filmen. We hadden niet het budget om alles af te zetten en honderden figuranten in te zetten.”

Waarom heb je ervoor gekozen om de boot niet te laten aankomen?
“Ik vond het mooi om Europa alleen te laten zien in de vorm van een illusie. Dus dat je alleen maar een beeld van het westen ziet. Je ziet dingen voorbij komen als MTV Cribs, Coca-Cola, laptops, BMW’s, televisie, muziek, films, verhalen van mensen, neven die in Frankrijk zijn beland. Allemaal beelden die een representatie van het westen zijn. Het is indirect, maar niet het echte Europa. Het leek me interessant als je dat nooit echt te zien kreeg.”

Zoals verschenen op: http://www.worldcinemaamsterdam.nl/index.php/nl/menu-types/1629-interview-met-de-regisseurs